ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်၊ ရန်ကုန်၊ မြန်မာပြည်ဖွား [now Yangon, Myanmar]) သည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး၏ သမီးဖြစ်ပြီး အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း (လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး) နှင့် ဒေါ်ခင်ဝိုင်းကြည် (ထင်ရှားသော မြန်မာ့သံတမန်) နှင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဗယ်ဆုရှင်၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အပါအဝင် နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစကာ အစိုးရရာထူးအများအပြားကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး 2021 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ သူမကို ဘေးဖယ်ထားခဲ့ပါတယ်။
ဘ 0 အစပိုင်း
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ဖခင်၊ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ အချိန်တိုအတွင်း လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရသည့် အချိန်၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အသက် ၂ နှစ် အရွယ်တွင် ဖြစ်သည်။ သူ့အမေ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျောင်းတက်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားပြီးနောက် သူမသည် ၎င်း၏အနာဂတ်ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဗြိတိန်ပညာရှင် မိုက်ကယ်အဲရစ်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည့် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သူမနှင့် Aris မှာ ကလေးနှစ်ယောက်ရှိပြီး 1988 ခုနှစ်အထိ အေးအေးဆေးဆေး နေထိုင်ခဲ့ပြီး သေဆုံးသွားသော မိခင်ဖြစ်သူကို ကျွေးမွေးပြုစုရန် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာကာ ခင်ပွန်းနှင့် သားတို့ကို ချန်ထားခဲ့ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် စစ်အာဏာရှင် ဦးနေဝင်း၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်ပြီး တုံ့ပြန်မှုမရှိသော အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ဆန္ဒပြသူ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ဆန့်ကျင်ပြောဆိုကာ ထိုနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အကြမ်းမဖက်တိုက်ပွဲကို စတင်ခဲ့သည်။
တက်ကြွမှုနဲ့ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်
၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်) မှ အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော တပ်မတော်အစိုးရမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရန်ကုန်မြို့ (ရန်ကုန်) တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် သဘောတူပါက သူ့ကို လွှတ်ပေးရန် တပ်မတော်က ကမ်းလှမ်းထားသော်လည်း အရပ်သား အစိုးရထံ ပြန်လည် အပ်နှံပြီး နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ လွတ်မြောက်လာချိန်အထိ ငြင်းဆိုထားသည်။ ဟိ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တည်ထောင်ခဲ့သော အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည့် ပါလီမန်အမတ်နေရာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း ထိုရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို တပ်မတော်အစိုးရက လျစ်လျူရှုခဲ့သည် (၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို စစ်အစိုးရက တရားဝင် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်)။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နိုဘယ်လ်ဆု ချီးမြှင့်ခံရတယ်ဆိုတဲ့ သတင်းကြောင့် အစိုးရက သူ့ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှုတ်ချပြီး အထိန်းသိမ်းခံနေရတုန်းကတည်းက သားဖြစ်သူ Alexander Aris က သူ့နေရာမှာ ဆုကို လက်ခံခဲ့ပါတယ်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၁၉၉၁ ခုနှစ် ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုရှင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်။(နောက်ထပ်)
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း သူမ၏ ရန်ကုန်ပြင်ပသို့ သွားလာခွင့်ကို ကန့်သတ်ချက်များ ချထားခဲ့သည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် NLD ပါတီ ညီလာခံကို တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော် အစိုးရသည် သူမနှင့် သူမ၏ ပါတီကို ဆက်လက် နှောင့်ယှက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ၏တရားဝင်အာဏာရ ပါလီမန်ဖြစ်ကြောင်း ကိုယ်စား လှယ် ကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်အဲရစ်သည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် လန်ဒန်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မကွယ်လွန်မီက စစ်အစိုးရက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား မြန်မာနိုင်ငံသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ရန် ဗီဇာကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်မှ ထွက်ခွာသွားပါက နိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ရှိမည်မဟုတ်ဟု မျှော်လင့်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့သည်။
စစ်အစိုးရသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ၂၀၀၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလမှ ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလအထိ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံခဲ့ရပြီး ကန့်သတ်ချက်များကို ဖောက်ဖျက်ကာ ရန်ကုန်အပြင်သို့ သွားလာရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် NLD နှင့် အစိုးရ လိုလားသော ဆန္ဒပြသူများ ထိပ်တိုက်တွေ့ ပြီးနောက် အစိုးရက သူ့ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြန်ပေးခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား လွှတ်ပေးရန် နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်းတွင် တောင်းဆိုမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေဖြင့် ချုပ်နှောင်ထားခြင်းကို တရားမဝင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် အခြေအနေများ အနည်းငယ် ဖြေလျော့သွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားတွင် နေထိုင်နေသော သားသမီးများထံမှ မဂ္ဂဇင်းအချို့နှင့် စာများ လက်ခံရရှိစေခဲ့သည်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ မကြာသေးမီက စီရင်ချက်မချမီ မကြာမီတွင်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အိမ်အကျယ်ချုပ် စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုဖြင့် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်မှုဖြင့် နေအိမ်ခြံဝင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ နှစ်ညတာ နေထိုင်ပြီးနောက် စွဲချက်တင်ခံခဲ့ရသည်။ ဩဂုတ်လတွင် သူမအား ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း ပြစ်ဒဏ်ချက်ချင်း ၁၈ လသို့ လျှော့ချခဲ့ပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံနေရစဉ်တွင် ၎င်းအား ပြစ်ဒဏ်ကျခံစေခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ချိန်တွင် ယခုနောက်ဆုံး စီရင်ချက်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် (၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်) ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသည့် ပါတီစုံပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲ (၁၉၉၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံး) ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခွင့်ကို တားဆီးရန် ရည်ရွယ်ထားသည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရော အပြင် ပြင်ပတွင်ပါ ယုံကြည်ချက် ပျံ့နှံ့နေပါသည်။
အမြန်ဖြစ်ရပ်မှန်များ
လို့လည်း အမည်တွင်တဲ့- ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည် (ဆက်ရန်) မွေးသက္ကရာဇ်- ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၉ ရက်၊ ရန်ကုန်၊ မြန်မာပြည်၊ [now Yangon, Myanmar] (အသက် 80) (ပိုမိုလေ့လာရန်)
၂၀၁၀ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေသစ်များမှတစ်ဆင့် အဆိုပါသံသယသည် လက်တွေ့ဖြစ်လာခဲ့သည်- ပြစ်မှုတစ်ခုဖြင့် (၂၀၀၉ ခုနှစ်ကဲ့သို့) ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရပါက လူတစ်ဦးချင်းစီအား ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ထားပြီး၊ အခြား (သို့မဟုတ်) အရည်အချင်းမပြည့်မီသော နိုင်ငံခြားသားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ပြီးပါက ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ထားသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် NLD သည် အဆိုပါဥပဒေသစ်အရ (လိုအပ်သည့်အတိုင်း) ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ အစိုးရ ပါတီများသည် နိုဝင်ဘာ ၇ ရက် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အတိုက်အခံ အနည်းငယ်သာ ကြုံတွေ့ရပြီး မဲဆန္ဒရှင် လိမ်လည်မှု စွပ်စွဲချက်များ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ကြားတွင် ဥပဒေပြုအမတ်နေရာ အများစုကို အလွယ်တကူ အနိုင်ရခဲ့သည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ခြောက်ရက်အကြာတွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်လာပြီး စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆက်လက် ဆန့်ကျင်သွားမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။
About the Author
