မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီ ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်သော်လည်း လုံးဝနီးပါး အထီးကျန်စွာ နေထိုင်နေရသည်ဟု အသက် ၈၁ နှစ်အရွယ် မိခင်ဖြစ်သူနှင့် ငါးနှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် ဖုန်းခေါ်ဆိုပြီးနောက် သားဖြစ်သူက ပြောသည်။
“သူမဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ သေချာပေါက်ကြားနေရဆဲဖြစ်ပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရတော့ သူမက သန်မာပါတယ်” လို့ Kim Aris က ဆိုပါတယ်။ “သူ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ စစ်တပ် ဒါမှမဟုတ် ရဲတွေ ဘယ်သူမှ မရှိဘူးလို့ ကျနော် မထင်ဘူး၊ ဒါကြောင့် တကယ်တော့ သူမကို ကျနော် စုဆောင်းထားတဲ့ နေရာကနေ သီးသန့် ချုပ်နှောင်ထားတာ”
2021 ခုနှစ် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုဘယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင်အား မြို့တော်ရှိ သတ်မှတ်ထားသော နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ Aris က “သူမ ဘယ်မှာလဲဆိုတာ ကျွန်တော် လုံး၀ မသေချာသေးပါဘူး။ “နေပြည်တော်မှာ ခြံစည်းရိုးခတ်ထားပြီး ပတ်ပတ်လည်မှာ မြေကွက်လေး နည်းနည်းရှိမယ်ထင်တယ်”
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် ၎င်း၏သားဖြစ်သူနှင့် ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖုန်းဖြင့် စကားပြောဆိုခဲ့ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရုံးက ထုတ်ပြန်သည့် ဓာတ်ပုံတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ဓာတ်ပုံ- မြန်မာသမ္မတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူရုံး/AP
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ဘဝတစ်လျှောက်လုံး နေထိုင်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်သူ ဖခင်မှာ ဗြိတိန်သမိုင်းပညာရှင် Aris ကို လန်ဒန်မြို့ရှိ မြန်မာသံရုံးတွင် ကြာသပတေးနေ့တွင် ၎င်း၏မိခင်နှင့် စကားပြောဆိုခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ ဟောပြောပွဲ အခွင့်အလမ်းကို ကြိုဆိုစဉ်တွင် အဆိုပါ ဖိတ်ကြားချက်သည် နိုင်ငံ၏ စစ်ခေါင်းဆောင်များ၏ “လူထုဆက်ဆံရေး” လှုပ်ရှားမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
ယခင် စစ်အစိုးရ အကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် နိုင်ငံတကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလတွင် အတုအယောင်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုတ်ချခံခဲ့ရသည့် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ၎င်း၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုများကို အရပ်ဝတ်ဖြင့် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် “အသက် သက်သေ” နှင့် အခြား နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား အများအပြားကို တောင်းဆိုခဲ့သည် ။ သြဂုတ်လတွင် သူမသည် ကြက်ခြေနီခရီးစဉ်အတွင်း နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ခံခဲ့ရသည်။ ပြီးခဲ့သည့် သီတင်းပတ်က ဗြိတိန်ဘုရင် Charles မှ လက်ဆောင်အဖြစ် တာဝန်ရှိသူများက သူမအား လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်သည့် ဥယျာဉ်ခြံစာအုပ် နှစ်အုပ်ကို တာဝန်ရှိသူများက ပေးအပ်နေစဉ် သစ်သားပြားကပ်ထားသော အခန်းတစ်ခုတွင် သူမ၏ ပြုံးနေသည့်ပုံများကို အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သူ့နောက်က နံရံပေါ်က ပြက္ခဒိန်စာရွက်က ရက်စွဲကို ပြတယ်။
Aris က အဆိုပါဓာတ်ပုံများသည် ၎င်း၏မိခင်နိုင်ငံတော်အိုင်ကွန်အား တရားမျှတစွာဆက်ဆံခြင်းခံရကြောင်း ဟန်ဆောင်ရန် စစ်အစိုးရက ယခင်ကအသုံးပြုခဲ့သည့် လူသိများသည့်စတန့်များဖြစ်ကြောင်း Aris မှပြောကြားခဲ့သည်။ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသော အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေး သူရဲကောင်း ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ သမီးတော်သည် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံကြီးများကို ဦးဆောင်ကာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။
“သူမဟာ ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးမှာ လုံးဝပိတ်ထားဆဲပါ။ သူမရောက်နေတဲ့နေရာအပြင်မှာ ဘာတွေဖြစ်နေလဲဆိုတာကို သူမအနေနဲ့ သတင်းစာတွေ၊ ရေဒီယို ဒါမှမဟုတ် ရုပ်မြင်သံကြားတွေကို ခွင့်မပြုတဲ့အတွက်ကြောင့်လို့ Aris က ဆိုပါတယ်။ “သူမကို နိုင်ငံရေးအရ လှုံ့ဆော်တဲ့ စွဲချက်တွေနဲ့ ငါးနှစ်ကြာ ပိတ်လှောင်ခံထားရပြီး သူမဟာ လွတ်မြောက်သင့်တယ်။
စစ်ဗိုလ်ချုပ်များ ဆယ်စုနှစ်များစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး အနောက်နိုင်ငံများ၏ ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုများကို ခံစားနေရသော မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တခဲနက် အနိုင်ရခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရပြီးနောက် အကျဉ်းချုံး ဒီမိုကရေစီ အခိုက်အတန့်ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ အရပ်ဘက်-စစ်တပ် အာဏာခွဲဝေရေး သဘောတူညီချက်အရ “နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်” ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (လက်ဝဲ) နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံ-လင်းဘိုဘို/EPA
2016-2017 ခုနှစ် ရိုဟင်ဂျာ မွတ်စလင်များကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် နှင်ထုတ်ခြင်း အပြီးတွင် သူမ၏ နိုင်ငံတကာ ဂုဏ်သိက္ခာ ညှိုးနွမ်းသွားသည်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် The Hague မြို့ရှိ နိုင်ငံတကာ တရားမျှတမှု တရားရုံးသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တပ်ဖွဲ့များသည် အချိုးမညီသော အင်အားကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု စွပ်စွဲချက်များကို အစိုးရအား ကာကွယ်ပြောဆိုခဲ့သည်။
ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သူ့အမေက ဘယ်တော့မှ နှုတ်ဆိတ်မနေဘူးလို့ Aris က ပြောပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်း စုံစမ်းရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂ အကြီးအကဲဟောင်း ကိုဖီအာနန်အား ကော်မရှင်တစ်ခု ဦးဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် တပ်မတော်က သူမ၏ မခိုင်မာသောအာဏာကို အချိန်မရွေး ဖြုတ်ချနိုင်သည်ကို သိလျက် “အမြဲတမ်း ကြိုးတစ်ချောင်းပေါ်တွင် လျှောက်လှမ်းနေသည်” ဟု ၎င်းက ဆက်လက်ပြောသည်။
“သူမ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းခဲ့တဲ့ အလွန်ခက်ခက်ခဲခဲ အခြေတည်ခဲ့တဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဟာ အရာတွေကို ကြိုးတစ်ချောင်းနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားခဲ့တယ်” ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ “စစ်တပ်က ဘယ်အချိန်မဆို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး အမေ့ရဲ့ အခြေအနေကို ပိုခက်ခဲစေပြီး သူ့ရာထူးကို လျော့ပါးသွားအောင် အတတ်နိုင်ဆုံး အစွမ်းကုန် လုပ်နေပါတယ်။
စစ်တပ်က 2021 ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်း 100,000 ကျော် သေဆုံးခဲ့သည့် ပြည်တွင်းစစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကြောင်း ပဋိပက္ခ စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများထံမှ သိရသည်။
ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းကတည်းက သူ့အမေအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လူထုထောက်ခံမှုအဆင့်ဟာ “မယုံနိုင်လောက်အောင် ကျဆင်းသွားတယ်” လို့ Aris က ပြောပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လွှတ်ပေးရန် အစိုးရများစွာက တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း သူမကို နိုင်ငံတကာက ချစ်မြတ်နိုးသည့် ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် မဆက်ဆံခဲ့ပေ။
“မြန်မာပြည်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို လူတွေက လျစ်လျူရှုထားတယ်ဆိုတာ အမေ့ကို စိတ်မ၀င်စားဘူးဆိုတဲ့ အချက်က ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် လုပ်နေတဲ့ ကိစ္စနဲ့ မဆိုင်ပါဘူး” ဟု နိုင်ငံ၏ ယခင်အမည်ကို အသုံးပြု၍ ပြောကြားခဲ့သည်။ “တခါတရံမှာ လူတွေက ‘အိုး.. ရိုဟင်ဂျာတွေကို ဘယ်လို ဆက်ဆံခဲ့လဲ ကြည့်စမ်း၊ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို လျစ်လျူရှုလို့ရတယ်’ တဲ့။
